Lịch sử Bà Nà và hành trình tạo nên điểm đến nổi tiếng hôm nay

 

1. Lịch sử Bà Nà bắt đầu từ đâu?

1.1. Bà Nà ở đâu và điều gì khiến người Pháp chú ý đến vùng núi này?

Không phải ngẫu nhiên Bà Nà sớm lọt vào tầm ngắm của người Pháp khi họ tìm kiếm một nơi nghỉ dưỡng trên cao ở miền Trung. Khu vực này nằm trên núi Chúa, hiện thuộc xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng, cách trung tâm khoảng 25 km về phía tây nam. Với độ cao khoảng 1.487 m so với mực nước biển, Bà Nà có khí hậu mát mẻ và cảnh quan núi rừng khác biệt.

Khí hậu mát mẻ như trời Âu giữa lòng miền Trung nhiệt đới chính là lý do cốt lõi khiến người Pháp chú ý và chọn Bà Nà làm nơi nghỉ dưỡng vào đầu thế kỷ 20. (Nguồn: Sưu tầm)

Chính nền nhiệt dễ chịu, độ cao và khoảng cách không quá xa Đà Nẵng đã tạo nên sức hút ban đầu. Đầu thế kỷ XX, khi người Pháp tìm địa điểm an dưỡng cho khu vực Trung Kỳ, Bà Nà trở thành lựa chọn đáng chú ý. Từ đây, lịch sử Bà Nà thời cận đại bắt đầu bằng những cuộc khảo sát, trước khi nơi này từng bước phát triển thành khu nghỉ mát trên núi.

1.2. Năm 1901 – dấu mốc mở đầu lịch sử Bà Nà thời cận đại

Một cột mốc quan trọng của Bà Nà xuất hiện vào đầu thế kỷ XX. Tháng 2/1900, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer giao đại úy thủy quân lục chiến Debay khảo sát vùng núi quanh Đà Nẵng và Huế để tìm nơi thích hợp lập trạm an dưỡng. Sau lần tìm kiếm đầu chưa đạt kết quả, Debay tiếp tục khảo sát và đến tháng 4/1901 xác định Bà Nà có điều kiện phù hợp.

Mốc 1901 vì vậy được xem là điểm mở đầu quan trọng của lịch sử Bà Nà thời cận đại. Tuy nhiên, đây mới là lúc tiềm năng nghỉ dưỡng được nhận diện, chưa phải năm khu nghỉ mát hình thành. Sau cuộc khảo sát của Debay, việc nghiên cứu địa hình, khí hậu và khả năng khai thác khu vực vẫn tiếp tục, tạo nền tảng vững cho những bước phát triển rõ rệt hơn vào thập niên 1910.

1.3. Tên gọi Bà Nà bắt nguồn từ đâu?

Bên cạnh các mốc hình thành, nguồn gốc tên gọi Bà Nà cũng khiến nhiều người tò mò. Đến nay vẫn tồn tại nhiều cách giải thích và chưa có giả thuyết nào được xác nhận. Một cách lý giải phổ biến cho rằng người Pháp thấy nhiều cây chuối nên gọi nơi đây là “banane”, rồi cách phát âm dần biến đổi thành Bà Nà.

Một hướng khác liên hệ tên gọi với Thiên Y A Na hoặc nữ thần Ponagar trong tín ngưỡng dân gian miền Trung. Một số tư liệu cũng nhắc đến quan điểm của nhà văn Nguyên Ngọc về khả năng tên gọi liên quan đến ngôn ngữ Cơ Tu. Vì vậy, khi nhắc đến lịch sử Bà Nà, những cách giải nghĩa này nên được xem là các giả thuyết lưu truyền, giúp câu chuyện địa danh thêm phần phong phú nhưng không nên coi là kết luận chắc chắn.

2. Bà Nà thời Pháp thuộc và thời kỳ hình thành khu nghỉ mát

2.1. Năm 1911 Bà Nà được định hướng thành khu bảo tồn lâm nghiệp

Sau các cuộc khảo sát đầu thế kỷ XX, Bà Nà dần bước vào giai đoạn được quản lý có hệ thống hơn. Tháng 11/1911, khu vực này được định hướng thành khu bảo tồn lâm nghiệp. Mốc này cho thấy người Pháp không chỉ quan tâm đến khí hậu nghỉ dưỡng mà còn chú ý đến tài nguyên rừng, môi trường tự nhiên cùng khả năng khai thác của vùng núi cao gần Đà Nẵng.

Dù vậy, năm 1911 không nên được xem là thời điểm khu nghỉ mát Bà Nà chính thức ra đời. Trong tiến trình lịch sử Bà Nà, đây phù hợp hơn với vai trò một bước chuẩn bị trước khi không gian nghỉ dưỡng hình thành. Phải đến năm 1919, những công trình dân sự đầu tiên mới xuất hiện trên đỉnh núi, đánh dấu sự chuyển đổi từ vùng được khảo sát và bảo tồn sang khu vực có hoạt động nghỉ dưỡng thực tế.

2.2. Năm 1919 khu nghỉ mát Bà Nà bắt đầu hình thành

Bước ngoặt rõ ràng hơn xuất hiện vào năm 1919, khi Bà Nà bắt đầu có những công trình nghỉ dưỡng đầu tiên. Tháng 5 năm đó, luật sư Beisson được phép xây một ngôi nhà trên đỉnh núi. Công trình bằng gỗ hoàn thành khoảng hai tháng sau, mở đầu cho giai đoạn Bà Nà không còn chỉ là địa điểm khảo sát mà đã xuất hiện hoạt động cư trú phục vụ nghỉ dưỡng.

Cùng thời điểm, việc quy hoạch và phân lô đất được triển khai, tạo điều kiện để nhiều công trình khác dần hình thành. Vì vậy, năm 1919 có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Bà Nà, bởi đây là lúc khu nghỉ mát bắt đầu hiện hữu rõ ràng về không gian lẫn chức năng. Từ nền tảng này, Bà Nà tiếp tục phát triển trong thập niên 1920 với khách sạn, hầm rượu và hạ tầng tiếp cận ngày càng hoàn chỉnh.

2.3. Hầm rượu Debay năm 1923 và dấu ấn nghỉ dưỡng Pháp

Nếu muốn tìm một dấu tích giúp hình dung đời sống nghỉ dưỡng Bà Nà thời Pháp thuộc, Hầm rượu Debay là công trình tiêu biểu còn hiện diện. Hầm được người Pháp xây năm 1923, đào sâu trong lòng núi với chiều dài khoảng 100 m. Nhờ cấu trúc đặc biệt, không gian bên trong duy trì nền nhiệt tự nhiên khoảng 16–20°C, phù hợp cho việc bảo quản rượu trong điều kiện núi cao.

Hầm rượu cổ Debay được người Pháp xây dựng vào năm 1923 xuyên qua lòng đỉnh núi Chúa. (Nguồn: Sưu tầm)

Cũng trong năm 1923, khách sạn hai tầng 22 phòng của thương gia Émile Morin được đưa vào hoạt động trên đỉnh núi. Sự xuất hiện của khách sạn và Hầm rượu Debay cho thấy lịch sử Bà Nà đã bước sang giai đoạn nghỉ dưỡng bài bản hơn, thay vì chỉ có những ngôi nhà riêng lẻ. Đến nay, Debay vẫn có giá trị đặc biệt vì giúp du khách nhìn thấy dấu vết vật chất còn sót lại từ thời kỳ phát triển ấy.

2.4. Năm 1928 Bà Nà bước vào thời kỳ phát triển mạnh

Khi đường lên đỉnh núi được hoàn thiện vào năm 1928, Bà Nà có điều kiện mở rộng hoạt động nghỉ dưỡng. Việc đi lại thuận tiện hơn giúp lượng khách tăng, gồm nhiều quan chức người Việt và người Pháp. Từ chỗ khá biệt lập, khu nghỉ mát dần dễ tiếp cận hơn và kéo theo sự phát triển của nhà nghỉ, khách sạn cùng các dịch vụ phục vụ du khách.

Nhìn trong lịch sử Bà Nà, năm 1928 là mốc thể hiện quá trình tăng tốc sau gần một thập niên xây dựng cơ sở nghỉ dưỡng. Những nền tảng từ năm 1919 và 1923 được nối tiếp bằng hạ tầng giao thông tốt hơn, giúp Bà Nà trở thành khu nghỉ mát nổi tiếng thời Đông Dương. Đây cũng là giai đoạn cho thấy vai trò của đường sá khi biến một vùng núi có khí hậu thuận lợi thành điểm đến có sức hút thực tế.

3. Lịch sử Bà Nà sau năm 1945 và giai đoạn hồi sinh ban đầu

3.1. Bà Nà từ khu nghỉ dưỡng sầm uất đến những thập niên vắng bóng

Từ một khu nghỉ mát nhộn nhịp, Bà Nà bước vào quãng thời gian trầm lắng sau năm 1945. Hoạt động nghỉ dưỡng dần bị gián đoạn, nhiều công trình không còn được duy trì và xuống cấp theo thời gian. Trong chiến tranh sau đó, vị trí cao của núi Bà Nà còn được sử dụng cho mục đích quan sát quân sự, khiến chức năng nghỉ dưỡng gần như biến mất.

Bà Nà từng trải qua nhiều thập niên vắng bóng, chìm trong phế tích và lãng quên do chiến tranh và thời gian nhưng ngày nay đã trở thành một khu du lịch nổi tiếng miền Trung. (Nguồn: Sưu tầm)

Khoảng lặng kéo dài nhiều thập niên tạo nên một đoạn đứt gãy trong lịch sử Bà Nà. Những biệt thự, nhà nghỉ và hạ tầng phục vụ du khách dần trở thành dấu tích giữa núi rừng. Bối cảnh ấy giải thích vì sao quá trình khôi phục về sau không thể chỉ dựa vào cảnh quan sẵn có. Đà Nẵng phải từng bước mở lại đường, cải thiện hạ tầng và tổ chức lại không gian để đưa Bà Nà trở lại hoạt động du lịch.

3.2. Năm 1997 Đà Nẵng bắt đầu đánh thức Bà Nà

Sau nhiều thập niên vắng bóng trên bản đồ nghỉ dưỡng, Bà Nà bắt đầu được đánh thức trở lại từ năm 1997. Khi Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, chính quyền thành phố triển khai kế hoạch khôi phục khu nghỉ mát. Việc mở lại tuyến đường ô tô, cải thiện đoạn từ quốc lộ đến chân núi và khôi phục đường từ cầu An Lợi lên đỉnh Núi Chúa là những bước quan trọng.

Quá trình hồi sinh tiếp tục sau đó. Năm 1999, Danatour đầu tư một tuyến cáp treo nhỏ từ khu vực Vọng Nguyệt lên phía trên; đến năm 2003, đường lên đỉnh tiếp tục được cải thiện. Giai đoạn 1997–2007 vì thế giữ vai trò cầu nối trong lịch sử Bà Nà. Đây là thời kỳ điểm đến được đưa trở lại hoạt động, trước khi bước vào chương phát triển quy mô lớn hơn cùng Sun Group từ năm 2007.

4. Bước ngoặt lịch sử Bà Nà từ năm 2007 cùng Sun Group

4.1. Năm 2007 mở ra chương phát triển mới của Bà Nà

Một chương mới của Bà Nà bắt đầu năm 2007, khi Sun Group trở về Việt Nam và lựa chọn Đà Nẵng làm nơi khởi đầu hoạt động trong nước. Ngày 14/09/2007, Công ty Cổ phần Dịch vụ Cáp treo Bà Nà được thành lập. Mốc này tạo nền tảng cho kế hoạch đầu tư vào khu vực đã được Đà Nẵng phục hồi nhưng sức hút vẫn chưa tương xứng tiềm năng.

Từ thời điểm đó, lịch sử Bà Nà chuyển sang giai đoạn gắn với việc cải thiện mạnh khả năng tiếp cận đỉnh núi và mở rộng hệ sinh thái du lịch. Phương án cáp treo được lựa chọn nhằm rút ngắn hành trình thay cho việc phụ thuộc vào đường bộ quanh co. Những bước chuẩn bị trong năm 2007 dẫn tới quá trình khảo sát, thi công năm 2008 và việc đưa tuyến Suối Mơ – Bà Nà vào vận hành ngày 25/03/2009.

4.2. Năm 2008 đến 2009 và hành trình xây dựng tuyến cáp treo đầu tiên

Giữa địa hình núi rừng phức tạp, việc xây dựng tuyến cáp treo quy mô lớn lên Bà Nà đòi hỏi thời gian khảo sát và tổ chức thi công. Dự án được triển khai từ năm 2008, với quá trình khảo sát, thiết kế và xây dựng kéo dài hơn 400 ngày. Đến ngày 25/03/2009, tuyến Suối Mơ – Bà Nà chính thức vận hành, giúp việc tiếp cận khu vực cao của núi Chúa thuận tiện hơn.

Tuyến cáp treo Bà Nà là chìa khóa lịch sử biến một vùng núi hoang sơ, từng bị lãng quên thành khu du lịch tầm cỡ quốc tế. (Nguồn: Sưu tầm)

Tuyến cáp năm 2009 được Guinness ghi nhận hai kỷ lục liên quan đến chiều dài cáp treo một dây và độ chênh cao giữa ga đi với ga đến khi công bố. Thành tích bốn kỷ lục thuộc tuyến số 3 khai trương năm 2013. Với lịch sử Bà Nà, giá trị lớn nhất của tuyến 2009 nằm ở việc thay đổi cách du khách tiếp cận điểm đến và mở đường cho giai đoạn phát triển du lịch quy mô lớn.

4.3. Từ Cầu Vàng đến những biểu tượng mới của Sun World Ba Na Hills

Sau khi cáp treo đi vào hoạt động, diện mạo Bà Nà thay đổi với nhiều không gian lưu trú, giải trí và kiến trúc mới. Năm 2015, Mercure Danang French Village Ba Na Hills được đưa vào vận hành; đến năm 2017, thương hiệu Sun World ra mắt. Những dấu mốc này cho thấy điểm đến từng bước mở rộng từ khu nghỉ dưỡng trên núi thành tổ hợp trải nghiệm đa dạng.

Tháng 6/2018, Cầu Vàng chính thức mở cửa đón khách và trở thành hình ảnh nổi bật của Sun World Ba Na Hills. Công trình dài khoảng 150 m nổi bật với thiết kế đôi bàn tay nâng dải cầu giữa núi rừng. Trong lịch sử Bà Nà, sự xuất hiện của Cầu Vàng đánh dấu một giai đoạn mới, khi Bà Nà không chỉ được biết đến nhờ khí hậu, nghỉ dưỡng hay cáp treo mà còn gắn với biểu tượng kiến trúc có sức nhận diện.

4.4. Dấu mốc 17 năm cáp treo Bà Nà vào năm 2026

Ngày 25/03/2026 đánh dấu tròn 17 năm tuyến cáp treo Suối Mơ – Bà Nà chính thức vận hành. Sau gần hai thập niên, tuyến cáp không chỉ là phương tiện đưa khách lên núi mà đã trở thành phần quen thuộc trong trải nghiệm tại Sun World Ba Na Hills. Mốc kỷ niệm này cũng cho thấy mức độ thay đổi của điểm đến kể từ bước ngoặt năm 2009.

Nhìn rộng hơn, lịch sử Bà Nà đến năm 2026 kết nối hai chặng phát triển khác nhau. Một bên là hành trình hơn một thế kỷ kể từ cuộc khảo sát năm 1901 và khu nghỉ mát hình thành năm 1919; bên còn lại là giai đoạn hiện đại tăng tốc từ cáp treo, Cầu Vàng đến không gian mới. Sự nối tiếp ấy giúp Bà Nà vừa lưu giữ dấu vết quá khứ, vừa tiếp tục định hình diện mạo của một điểm đến du lịch hiện đại.

5. Gợi ý lịch trình vui chơi và khám phá trải nghiệm hiện nay tại Bà Nà

Một chuyến đi Bà Nà sẽ trở nên thú vị hơn khi du khách vừa tham quan cảnh đẹp, vừa kết nối những điểm dừng với câu chuyện hình thành của vùng núi này. Hành trình có thể bắt đầu bằng cáp treo lên núi Chúa, công trình gắn với bước ngoặt phát triển từ năm 2009. Từ trên cao, du khách có thể quan sát cảnh quan núi rừng trước khi tiếp tục đến Cầu Vàng. Công trình ra mắt vào tháng 6/2018 và dần trở thành một trong những hình ảnh nổi bật của Sun World Ba Na Hills.

Cầu Vàng giữa biển mây tạo nên vẻ đẹp như “tiên cảnh” được du khách săn đón khi tìm điểm check in tại Bà Nà Hills. (Nguồn: Sưu tầm)

Sau khi tham quan Cầu Vàng, du khách có thể ghé khu vực Le Jardin d’Amour và Hầm rượu Debay. Đặc biệt, Hầm rượu Debay được người Pháp xây dựng từ năm 1923 và là một trong những dấu tích lịch sử còn hiện diện tại Bà Nà. Công trình dài khoảng 100 m, nằm sâu trong lòng núi và duy trì nền nhiệt khoảng 16–20°C. Điểm dừng này giúp lịch sử Bà Nà trở nên gần gũi hơn, bởi du khách có thể trực tiếp quan sát không gian gắn với thời kỳ nghỉ dưỡng của người Pháp hơn một thế kỷ trước.

Khu du lịch Sun World Ba Na Hills ngày nay đã phát triển thành một quần thể nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí đẳng cấp quốc tế. (Nguồn: Sưu tầm)

Khi tiếp tục lên khu vực đỉnh núi, du khách có thể khám phá Làng Pháp cùng các công trình và không gian giải trí hiện đại. Làng Pháp là công trình được kiến tạo trong giai đoạn phát triển mới, không phải di tích nguyên bản từ thời Pháp thuộc. Vì vậy, hành trình từ cáp treo, Cầu Vàng, Hầm rượu Debay đến Làng Pháp tạo nên sự chuyển tiếp rõ ràng giữa quá khứ và hiện tại. Qua từng điểm dừng, du khách vừa có thêm trải nghiệm vui chơi, vừa hiểu rõ hơn những lớp thời gian đã góp phần tạo nên diện mạo Bà Nà ngày nay.

Qua hơn một thế kỷ hình thành và đổi thay, lịch sử Bà Nà cho thấy hành trình đặc biệt từ khu nghỉ mát trên núi đến điểm đến du lịch nổi bật của Đà Nẵng ngày nay. Những dấu tích như Hầm rượu Debay cùng cáp treo, Cầu Vàng và các công trình hiện đại đã tạo nên sự giao thoa thú vị giữa quá khứ và hiện tại. Nếu có dịp đến Đà Nẵng, hãy dành thời gian khám phá Sun World Ba Na Hills để trực tiếp cảm nhận những dấu ấn ấy trong hành trình của mình.