Một thập kỷ cáp treo Fansipan: Khi Sa Pa thức giấc giữa những giấc mơ

PHẦN I:

HUYỀN THOẠI VỀ MỘT ĐỈNH THIÊNG

Có những đỉnh núi tồn tại như một tọa độ địa lý, và cũng có những đỉnh núi sống như một huyền thoại - nơi mỗi bước chân là một lần con người chạm vào giới hạn của chính mình.

Fansipan thuộc về vế thứ hai!

Trước khi được đo đạc hay đặt tên, đỉnh cao này đã hiện diện trong trí tưởng tượng của nhiều người như một “vùng trắng” của tri thức, nơi thiên nhiên giữ trọn quyền lực và những bí ẩn chưa ai chạm tới.

Ai thực sự đã chinh phục đỉnh thiêng này? Câu trả lời chỉ dần hé lộ nhờ những ghi chép đầu tiên được tập hợp trong cuốn Chinh phục đỉnh Fansipan (1935) do Giáo sư L. Salles biên soạn và được Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I công bố. Đó không chỉ là tài liệu trắc địa, mà là bản trường ca về hành trình đối đầu giữa con người và thiên nhiên.

Khung cảnh thung lũng Mường Bo nhìn từ đỉnh núi. (Nguồn: “Chinh phục đỉnh Fansipan” của L.Salles)

Dưới quan sát của L. Salles, dãy Hoàng Liên Sơn hiện lên như một “bức tường khổng lồ” kéo dài gần 20km, cấu thành từ các lớp đá cổ và hệ sinh thái phân tầng khắc nghiệt. Tại độ cao 2.800m, khí lạnh cực đoan khiến cây cối trở nên xoắn vặn, cằn cỗi; để rồi khi chạm đến những tầng cao hơn, sự sống chỉ còn được duy trì qua những dải trúc lùn và thảm địa y mỏng manh. Chính sự khắc nghiệt này đã biến đỉnh núi thành nơi bất khả xâm phạm suốt hàng thế kỷ.

Bước ngoặt thực sự diễn ra vào năm 1905, khi các đoàn khảo sát thuộc Nha Địa dư Đông Dương bắt đầu chiến dịch chinh phục đỉnh cao về mặt khoa học. Nhân vật đầu tiên xuất hiện trong các ghi chép là Trung sĩ Denis. Trong cuốn sổ tay lấm bụi đường trường, Denis đã trụ lại giữa sương mù dày đặc suốt 15 ngày (từ 30/9 đến 12/10/1905), chống chọi với cái lạnh thấu xương để đo vẽ bản đồ của đỉnh Fansipan.

Đường phân thủy của dãy Fansipan nhìn từ biệt thự của các sĩ quan tại Sa Pa phỏng theo tư liệu ảnh. (Ảnh: Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I)

Không chỉ có Trung sĩ Denis, cuộc đua giành vinh quang trên đỉnh Fansipan còn gọi tên Trung sĩ Dollo - người được Đại tá Bourély khẳng định đã chạm đỉnh vào ngày 01/10/1905 sau 8 ngày cắt rừng ròng rã. Đến năm 1910, Trung sĩ Bonnin xuất hiện với một hành trình đầy kịch tính, gắn liền với ký ức kinh hoàng về một vụ cháy rừng suýt cướp đi mạng sống của cả đoàn.

Tuy nhiên, trước khi người Âu đặt chân tới, Giáo sư Salles lại tin rằng người H’Mông mới là chủ nhân thực sự của đại ngàn. Với sự dẻo dai phi thường và đôi chân đã quen với đá sắc, họ tiến vào rừng sâu mỗi mùa hè để tìm rễ cây hoàng liên - loại "thần dược" quý giá cho đôi mắt. Có lẽ, người H’Mông đã đứng trên đỉnh cao ấy từ rất lâu trước khi những người Âu châu đầu tiên đặt chân đến.

Người H’Mông trên cung đường lên Fansipan. (Nguồn: “Chinh phục đỉnh Fansipan” của L.Salles)

PHẦN II:

ĐỈNH THIÊNG XA VỜI

Từ những bước chân thầm lặng của người H’Mông đi tìm thảo dược năm nào đến những bản đồ trắc địa dang dở của người Pháp, Fansipan vẫn đứng đó như một thách thức ngạo nghễ của tạo hóa. Thời gian có thể thay đổi gương mặt của một Sa Pa thơ mộng dưới chân núi, nhưng trên tầng cao ấy, “bức tường khổng lồ” vắt ngang mây ngàn như mô tả của L. Salles vẫn giữ nguyên vẻ uy nghiêm, xa cách.

Cho đến tận trước 2016, chạm tay vào cột mốc 3.143m vẫn là một “đặc quyền” xa xỉ chỉ dành riêng cho những phượt thủ can trường, những người mang sức bền của thép và một ý chí không biết mệt mỏi trước sự khước từ của thiên nhiên.

Chợ Sa Pa những năm 1930 - 1940. (Ảnh: Bảo tàng tỉnh Lào Cai).

Nhưng để chạm đến đỉnh thiêng không hề dễ dàng, những kẻ-can-trường ấy phải mất ít nhất 2 đến 3 ngày đêm xuyên rừng, băng qua những vách đá dựng đứng, những con dốc trơn trượt và những rừng trúc lùn rậm rạp. Họ phải ngủ trong những lán trại tạm bợ, đối mặt với cái lạnh thấu xương của vùng cao và những cơn mưa rừng bất chợt có thể vây hãm bước chân bất cứ lúc nào.

Chính vì rào cản địa lý ấy, Sa Pa vào thời điểm đó dù mang vẻ đẹp "thị trấn trong sương" nhưng vẫn chỉ dừng lại ở một điểm đến mang tính tự phát, kén khách và dịch vụ manh mún. Khách du lịch chủ yếu là giới trẻ ưa mạo hiểm. Những người cao tuổi, trẻ em, hay những gia đình muốn cùng nhau đứng trên đỉnh cao Tổ quốc, tất cả chỉ có thể ngắm nhìn Fansipan qua màn sương mù từ xa, coi đó như một giấc mơ không bao giờ chạm tới.

Sa Pa vì thế từng lặng lẽ và cũng từng “ngủ quên”. Khi thiếu vắng hạ tầng mang tính bứt phá, tiềm năng của vùng đất này bị giới hạn trong những hành trình đơn lẻ, không đủ sức hình thành một hệ sinh thái du lịch bền vững. Suốt hơn một thế kỷ, Fansipan vẫn là biểu tượng của khoảng cách giữa con người và thiên nhiên, giữa khát vọng và khả năng thực hiện khát vọng ấy.

Tuy nhiên mọi thứ đã thay đổi, chính xác là cách đây 10 năm về trước.

PHẦN III:

CỘT MỐC NĂM 2016

Nhận thấy tiềm năng đặc biệt của mảnh đất này, sau thành công của Sun World Ba Na Hills, Tập đoàn Sun Group tiếp tục mở rộng hành trình “làm đẹp những vùng đất” bằng việc đầu tư xây dựng tuyến cáp treo Fansipan. Khởi công vào tháng 11/2013, sau gần ba năm thi công gian nan, ngày 2/2/2016, tuyến cáp treo chính thức đi vào vận hành, rút ngắn hành trình từ đỉnh Fansipan từng mất 2–3 ngày đêm xuống chỉ còn vẻn vẹn 15 phút - một “kỳ tích” chưa từng ai dám nghĩ đến. Được thiết kế và tư vấn bởi Doppelmayr Garaventa - hãng cáp treo hàng đầu thế giới, đây là hệ thống cáp treo 3 dây hiện đại với 2 kỷ lục thế Guinness thế giới được xác lập ngay tại thời điểm khánh thành: (1) Cáp treo 3 dây dài nhất thế giới; (2) Hệ thống cáp treo 3 dây có độ chênh lệch giữa ga đi và ga đến lớn nhất thế giới.

Ngay từ khi khánh thành, cáp treo Fansipan đã đạt nhiều kỷ lục quốc tế

Thực tế, việc lựa chọn cáp treo không chỉ là bài toán về tốc độ, mà còn là phương án bảo tồn thiên nhiên tối ưu. Trong các loại hình hạ tầng du lịch, cáp treo được xem là hình thức ít tác động đến môi trường nhất. Thay vì phải xẻ núi, làm đường gây chia cắt hệ sinh thái và ảnh hưởng đến địa chất rừng nguyên sinh, cáp treo chỉ chiếm diện tích rất nhỏ tại các chân trụ. Nhờ đó, thảm thực vật và mạch nước ngầm bên dưới không bị xâm lấn bởi các phương tiện cơ giới. Cáp treo “chạy” êm ru, là một loại phương tiện xanh không khói xăng, không tiếng ồn, không rác thải… đã và đang trở thành hình thức du lịch thân thiện với môi trường bậc nhất thế giới.

Chính vì mục tiêu bảo vệ hệ sinh thái cùng với độ khó trong quá trình thi công, cáp treo Fansipan đã trở thành một "kỳ tích trí tuệ Việt Nam". Theo đó, hàng chục ngàn tấn đá nguyên khối và vật liệu xây dựng, hàng ngàn mét khối gỗ được chuyển lên đỉnh núi cao nhất Đông Dương chỉ bằng sức người và sau đó là bằng hệ thống cáp treo công vụ thô sơ, trong những điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt ở độ cao từ 2.000 - 3.000m. Vào thời điểm triển khai, các chuyên gia của Doppelmayr Garaventa cũng phải thừa nhận cáp treo Fansipan là công trình khó nhất mà họ từng tham gia.

Mỗi mét cáp kéo lên, mỗi trụ cáp đứng vững đều là minh chứng cho sức bền và ý chí con người. Họ đã ghi dấu quyết tâm của con người lên lòng đá Hoàng Liên, khẳng định rằng không có đỉnh cao nào là bất khả chinh phục trước nỗ lực và khát vọng bền bỉ của con người Việt Nam.

Sứ mệnh của công trình rất rõ ràng: “Đưa Nóc nhà Đông Dương đến gần hơn với mọi du khách”. Lần đầu tiên trong lịch sử, khái niệm "chinh phục" được định nghĩa lại. Nó không còn là đặc quyền của sức mạnh, mà là quyền được thụ hưởng cái đẹp của mọi người. Một cụ già 80 tuổi có thể mỉm cười tự hào bên cột mốc 3.143m, một đứa trẻ có thể tận mắt ngắm nhìn dải biên cương hùng vĩ từ trên cao. Cáp treo Fansipan đã xóa bỏ rào cản về thể chất, biến một trải nghiệm "sinh tồn" thành một hành trình "thưởng lãm" đầy cảm xúc.

Khung cảnh hùng vĩ trên đỉnh Fansipan

Sự xuất hiện của cáp treo Fansipan đóng vai trò một "điểm tựa" chiến lược, đánh thức Sa Pa sau giấc ngủ dài hơn một thế kỷ mải miết trong mây mù. Không dừng lại ở những con số tăng trưởng hành khách theo cấp số nhân, công trình này đã kích hoạt một phản ứng dây chuyền, thay đổi toàn diện cấu trúc của thị trấn vùng cao. Một hệ sinh thái du lịch chuyên nghiệp nhanh chóng hình thành, từ sự hội tụ của các thương hiệu lưu trú quốc tế như Hotel de la Coupole, MGallery by Sofitel đến việc chuẩn hóa các dịch vụ lữ hành vốn trước đây còn manh mún.

Quan trọng hơn cả, tuyến cáp đã rút ngắn hành trình đưa Sa Pa ra thế giới. Nó xác lập lại vị thế của vùng đất này trên bản đồ du lịch quốc tế một cách thực chất. Sa Pa chính thức thoát ly khỏi hình ảnh một điểm đến tự phát để trở thành một biểu tượng du lịch tầm cỡ, khẳng định tầm vóc của sức sáng tạo Việt trên nền kỳ quan của tạo hóa.

Với những thành tích vượt trội, tại lễ kỷ niệm 5 năm khánh thành tuyến cáp treo Fansipan và khu du lịch Sun World Fansipan Legend ngày 21/4/2021, ông Trịnh Xuân Trường - Cựu Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai cho biết: "Với những thành tích ấn tượng trong những năm trở lại đây, sau 30 năm tái lập tỉnh, Lào Cai đang ngày càng khẳng định vị thế dẫn đầu Vùng trung du miền núi phía Bắc, là điểm sáng về phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng và du lịch. Sự xuất hiện của Sun World Fansipan Legend và Tập đoàn Sun Group không chỉ góp phần đem đến sự tăng trưởng bứt phá ngoạn mục cho ngành du lịch địa phương, mà còn trở thành tiền đề cho hành trình thay đổi diện mạo du lịch Sa Pa. Ở đâu khó, có Sun Group. Ở đâu có Sun Group, ở đó sẽ thành công".

PHẦN IV:

NHỮNG “ĐƯỜNG CONG CẢM XÚC”

Nếu ai đó nói rằng cáp treo làm mất đi cái thú của việc leo núi, thì có lẽ họ chưa bao giờ thực sự ngồi trong cabin của Sun World Fansipan Legend để trải nghiệm "đường cong cảm xúc" độc nhất vô nhị.

Hành trình mở ra với tuyến tàu hỏa leo núi Mường Hoa, đưa du khách băng qua thung lũng nơi những thửa ruộng bậc thang uốn lượn như vân tay của đất mẹ, xen giữa là những bản làng nhỏ bé nép mình dưới chân núi. Tạm rời nhịp điệu ấy, du khách tiếp nối hành trình bằng cabin cáp treo. Khi dần rời xa mặt đất và tiến sâu vào vùng lõi rừng già, cảnh quan chuyển mình đầy mê hoặc với sắc xanh mướt của tre trúc cùng gam màu rực rỡ của những cánh rừng đỗ quyên cổ thụ.

Tuyến tàu hỏa leo núi Mường Hoa

Khoảnh khắc đắt giá nhất chính là lúc cabin xuyên qua tầng mây dày đặc để đột ngột mở ra một biển trời trắng xóa bồng bềnh như cõi thực cảnh. Ở độ cao này, con người bỗng thấy mình nhỏ bé trước sự vĩ đại của thiên nhiên, nhưng cũng đầy kiêu hãnh vì đã đứng trên “nóc nhà Đông Dương”.

Chính cảm giác "đi giữa tầng mây" ấy đã biến Fansipan thành một biểu tượng check-in quốc dân. Hình ảnh cột mốc trên đỉnh núi với lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió ngàn giữa biển mây đã trở thành một "nghi thức" không thể thiếu của bất kỳ ai đặt chân đến Sa Pa. Đó là sự khẳng định chủ quyền, là niềm tự hào dân tộc và là dấu ấn của một hành trình chinh phục bản thân.

Góc nhìn “triệu view” từ cáp treo Fansipan

PHẦN V:

HỆ SINH THÁI VĂN HOÁ

Sức hấp dẫn của Fansipan suốt hơn một thập kỷ qua vượt xa giá trị của một hệ thống cáp treo hiện đại. Điểm tựa thực sự nằm ở cách con người kiến tạo một không gian văn hóa – tâm linh ngay trên đỉnh núi. Mỗi bước chân lên cao đưa du khách rời xa thực tại để bước vào một thế giới khác. Tại đây, thiên nhiên hùng vĩ hòa nhịp cùng các giá trị truyền thống, tạo nên trải nghiệm khó quên cho du khách.

Trên đỉnh cao nhất, quần thể tâm linh hiện lên như nhịp cầu nối liền đất và trời. Các công trình mang đậm hồn cốt kiến trúc chùa Việt cổ thế kỷ 15–16 với gỗ tứ thiết và mái ngói mũi hài sừng sững. Du khách tìm đến đây để ngắm nhìn cảnh sắc, đồng thời chiêm nghiệm sự bình yên trong tâm tưởng. Hệ thống Đại tượng Phật A Di Đà bằng đồng, Kim Sơn Bảo Thắng Tự cùng đường La Hán tạc vào vách đá tạo nên một không gian thoát tục, nơi tiếng chuông chùa ngân vang theo gió núi đại ngàn, xua tan mọi ưu phiền và để lại trong lòng du khách sự bình yên, thanh thản đến lạ kỳ.

Trên đỉnh Fansipan, một hệ sinh thái tâm linh được kiến tạo giữa mây trời

Dưới chân núi, Bản Mây hiện diện như một “bảo tàng sống” lưu giữ những giá trị văn hóa bản địa. Tại đây, du khách có thể trực tiếp chứng kiến và trải nghiệm tinh hoa văn hóa của anh em các dân tộc thiểu số như H’Mông, Dao, Tày, Giáy, Xa Phó. Hình ảnh những người phụ nữ H’Mông miệt mài bên khung cửi, âm thanh khèn môi dặt dìu của các chàng trai bản vang vọng khắp không gian, hay các lễ hội cấp sắc và đám cưới truyền thống được tái hiện sống động, giữ cho mạch ngầm văn hóa luôn tuôn chảy mãnh liệt. Bản Mây chính là minh chứng cho tư duy du lịch bền vững, nơi di sản trở thành tài sản được bảo tồn thay vì bị mai một theo thời gian.

Fansipan còn thăng hoa trong một không gian nghệ thuật đầy cảm xúc. Những chương trình như Vũ điệu trên mây hay Đỉnh thiêng du ký đã nâng tầm chất liệu dân gian Tây Bắc lên một vị thế mới. Bằng ngôn ngữ xiếc, múa hiện đại và âm nhạc đương đại, những câu chuyện về tình yêu con người được kể lại đầy tinh tế trên sân khấu của mây trời. Các buổi biểu diễn này mê hoặc thị giác và chạm đến những rung cảm sâu lắng nhất của người xem. Hành trình chinh phục nhờ đó trở nên trọn vẹn, mang lại những lớp lang cảm xúc vượt xa mọi hình dung thông thường.

Bản Mây hiện diện như một “bảo tàng sống” lưu giữ giá trị văn hóa bản địa

PHẦN VI:

CHƯƠNG MỚI SAU MỘT THẬP KỶ

Sun World Fansipan Legend nổi tiếng với những mùa hoa rực rỡ. Từ thung lũng hoa hồng ngát hương, những dải hoa đỗ quyên cổ thụ kiêu hãnh thắp sáng đại ngàn Hoàng Liên, đến nét mộc mạc của hoa sen đá, hoa dơn thóc nép mình bên vách núi. Những cánh hoa ấy không chỉ là vẻ đẹp của sắc màu, mà còn là biểu tượng của sức sống phi thường: hoa nở rạng ngời trên mảnh đất khô cằn, hoa kiên cường vươn mình từ kẽ đá, hoa chắt chiu nhựa sống từ sương giá để dâng hiến cho đời những mùa xuân bất tận.

Có lẽ cũng giống như những đóa hoa kia, hành trình của Sun World Fansipan Legend bắt đầu từ những bước đi bền bỉ, để rồi tạo nên một diện mạo hoàn toàn khác biệt cho vùng đất này. Chính sự vào cuộc của những tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu như Sun Group đã “đánh thức” một Sa Pa từng lặng lẽ thành một biểu tượng du lịch tầm cỡ thế giới.

Hoa nở rực rỡ trên đỉnh trời

Nhìn lại hành trình 10 năm, cáp treo Fansipan đã thực hiện xuất sắc vai trò "đòn bẩy" cho kinh tế vùng cao. Sự ghi nhận từ thế giới là minh chứng rõ ràng nhất. Những giải thưởng danh giá từ World Travel Awards (WTA) – nơi được ví như "Oscar của ngành du lịch" đã liên tục gọi tên Fansipan với các danh hiệu: "Điểm du lịch văn hóa hấp dẫn hàng đầu thế giới", "Điểm du lịch có thắng cảnh thiên nhiên hàng đầu thế giới".

Đặc biệt, trước khi có tuyến cáp treo Fansipan, Sa Pa chỉ đón khoảng 600–700.000 lượt khách mỗi năm. Chỉ sau khi cáp treo vận hành (2016), lượng khách đã vọt lên 970.000 lượt, mang lại doanh thu 1.690 tỷ đồng. Đến năm 2025, lượng khách đến Sa Pa đạt mốc kỷ lục hơn 4,3 triệu lượt - gấp 4 - 5 lần so với 2016; doanh thu du lịch đạt 19.000 tỷ đồng, gấp 11 lần so với cách đây 10 năm. Từ năm 2015 - 2025, tỷ lệ hộ nghèo Sa Pa giảm từ 50,7% xuống còn khoảng 13%.

Đáng chú ý nhất trong sự chuyển mình này là sự đổi thay trong đời sống của cộng đồng bản địa. Hệ sinh thái Sun World Fansipan Legend trực tiếp tạo công ăn việc làm bền vững cho hàng ngàn người dân vùng cao. Những chàng trai, cô gái H’Mông, Dao nay trở thành thành viên của Sun World Fansipan Legend, là những đại sứ văn hóa, du lịch ngay trên chính quê hương mình. Họ không còn phải rời bản làng đi làm thuê xa xứ. Họ ở lại với núi rừng, cống hiến cho du lịch quê nhà, tiếp đón du khách bằng vốn văn hóa bản địa đặc sắc, văn hóa du lịch nhân văn, từ tâm và nhận về nguồn thu nhập ổn định.

Đúng như phát biểu của ông Trịnh Xuân Trường - Cựu Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai trong lễ kỷ niệm 10 năm xây dựng cáp treo Fansipan, ngày 19/11/2023: chặng đường 10 năm của Sun Group tại Sa Pa là mốc son quan trọng. Với nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc, gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan, khí hậu, kết hợp với khai thác bản sắc, văn hóa bản địa đã giúp cho ngành du lịch địa phương tăng trưởng gấp gần 5 lần.

"10 năm hành trình, Tập đoàn Sun Group đã khẳng định được vai trò của mình, giúp cho du lịch Sa Pa và Lào Cai phát triển xanh, bền vững", ông Trịnh Xuân Trường khẳng định.

Cáp treo Fansipan đã thực hiện xuất sắc vai trò quảng bá văn hóa, du lịch, trở thành "đòn bẩy" cho kinh tế vùng cao

Mười năm – một lát cắt thời gian không quá dài trong dòng chảy lịch sử, nhưng là đủ để tạo nên một cuộc thay ngôi đổi vị ngoạn mục cho du lịch Sa Pa. Cáp treo Fansipan đã hoàn thành sứ mệnh đầu tiên: Mở lối lên đỉnh trời và hiện thực hóa giấc mơ chinh phục đỉnh cao cho mỗi người dân Việt Nam và du khách quốc tế.

Nhưng hành trình ấy không dừng lại. Sau 10 năm rực rỡ, tuyến cáp treo kỷ lục Fansipan đang tiếp tục dẫn dắt, mở ra một chương mới cho du lịch Sa Pa: phát triển bứt phá, đi vào chiều sâu và bền vững. Đó là một Sa Pa rộn ràng sức sống mới, vừa lưu giữ "hồn cốt” núi rừng Tây Bắc, vừa mang đến đa trải nghiệm hấp dẫn và độc nhất, từng bước đưa Sa Pa chinh phục những đỉnh cao mới trên bản đồ du lịch châu Á và toàn cầu.

Lá cờ đỏ sao vàng sừng sững trên đỉnh Fansipan

Sau một thập kỷ khai hoa, cáp treo Fansipan không chỉ góp phần quan trọng để mang về những con số kỷ lục về lượng khách, nâng tầm điểm đến mà còn góp phần đem lại những nụ cười tươi rói cho người dân bản địa, sự trầm trồ của du khách quốc tế trước một Việt Nam hiện đại, giàu có về vẻ đẹp của những kỳ quan thiên nhiên, văn hóa đậm đà bản sắc và cả những kỳ tích được tạo nên từ bàn tay, khối óc, tâm huyết của con người.

Một thập kỷ đã qua đi, và đỉnh Fansipan vẫn ở đó, lộng lẫy giữa mây ngàn, chờ đợi những hành trình chinh phục mới của những tâm hồn duy mỹ và khát khao làm đẹp, làm giàu cho Tổ quốc.