Khám phá làng mộc Đạt Tài với tinh hoa nghề gỗ 500 năm tuổi

1. Giới thiệu tổng quan về làng mộc Đạt Tài

1.1 Vị trí và đặc điểm nổi bật

Nằm bên dòng sông Mã hiền hòa, làng mộc Đạt Tài thuộc xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của xứ Thanh. Ngay khi đặt chân tới đây, du khách dễ dàng cảm nhận được nhịp sống lao động rộn ràng: tiếng đục, tiếng cưa, tiếng bào vang vọng khắp làng, hòa thành bản hòa âm đặc trưng của nghề mộc đã tồn tại hàng trăm năm.

Nghề mộc tại làng Đạt Tài là đặc trưng của xứ Thanh. (Nguồn: Sưu tầm)

Điểm đặc biệt của làng nghề nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và yếu tố hiện đại. Dù vẫn giữ kỹ thuật chạm khắc tinh xảo được truyền lại qua nhiều thế hệ, những người thợ ngày nay đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ hiện đại như máy CNC, máy tiện, máy cắt gỗ tự động để nâng cao năng suất mà vẫn bảo tồn nét tinh hoa của nghề mộc cổ truyền.

1.2 Nguồn gốc hình thành nghề mộc

Theo các tư liệu lịch sử, nghề mộc ở các làng Đạt Tài, Hà Thái (xã Hoằng Hà) và Hạ Vũ (xã Hoằng Đạt) đã có lịch sử khoảng 400 - 500 năm. Người đầu tiên truyền nghề cho dân trong vùng là một người thợ cả gốc Nam Định, vào Thanh Hóa làm nhà, rồi lập gia đình tại làng Đạt Tài. Từ đó, nghề mộc được truyền dạy cho người dân địa phương, lan sang Hạ Vũ và Hà Thái, tạo thành cụm làng nghề mộc nổi tiếng bậc nhất Hoằng Hóa.

Làng nghề mộc Đạt Tài có lịch sử hơn 500 năm. (Nguồn: Sưu tầm)

Thợ mộc ba làng không chỉ đảm nhận việc xây nhà, dựng đình, làm chùa, làm nghè, nhà thánh, mà còn nổi danh với nghề chạm khắc tinh vi: cửa võng, hoành phi, câu đối, chạm long - ly - quy - phượng. Tay nghề khéo léo và sự bền bỉ đã đưa danh tiếng của họ vươn xa khắp các tỉnh, từ kinh đô xưa đến những vùng miền khác của đất nước.

1.3 Giá trị văn hóa, nghệ thuật của nghề mộc

Qua bao thăng trầm lịch sử, người dân Đạt Tài vẫn gắn bó với nghề mộc như một phần không thể tách rời trong đời sống. Những âm thanh lao động quen thuộc như tiếng đục, tiếng cưa, tiếng bào vẫn vang lên mỗi ngày, minh chứng cho sức sống bền bỉ của một làng nghề truyền thống.

Các nghệ nhân nơi đây không chỉ khéo tay mà còn gửi gắm tâm hồn vào từng tác phẩm. Từ những bộ vì kèo chạm trổ tinh tế, hoành phi câu đối cổ kính cho đến các sản phẩm nội thất hiện đại, tất cả đều thể hiện sự tỉ mỉ, sáng tạo và tinh thần kế thừa đáng quý. Dù ngày nay đã đầu tư thêm máy móc để theo kịp nhịp sống mới, người thợ Đạt Tài vẫn giữ được “cái hồn” của nghề, gìn giữ giá trị truyền thống như một di sản văn hóa sống của vùng đất Hoằng Hóa.

2. Cách di chuyển và hành trình khám phá

Từ trung tâm Thanh Hóa, du khách di chuyển khoảng 15 km về phía Đông Bắc là đến làng mộc Đạt Tài tại xã Hoằng Hóa. Lộ trình thuận tiện theo quốc lộ 10, sau đó rẽ vào tỉnh lộ 510 để tới làng. Không khí làng quê trong lành, yên ả khiến hành trình ngắn này trở nên thư thái, đặc biệt khi du khách chọn di chuyển bằng xe máy để có thể dừng lại chụp ảnh và cảm nhận nhịp sống bình dị của vùng quê xứ Thanh.

Làng mộc Đạt Tài tọa lạc tại xã Hoằng Hóa. (Nguồn: Sưu tầm)

Từ Hà Nội, du khách có thể lựa chọn ô tô cá nhân, xe khách hoặc tàu hỏa để đến trung tâm Thanh Hóa. Quãng đường khoảng 150 km, thời gian di chuyển trung bình từ 2.5 - 3 giờ. Từ trung tâm, du khách tiếp tục đi theo quốc lộ 10 và tỉnh lộ 510 thêm khoảng 15 km là tới làng mộc Đạt Tài. Đây là hành trình kết hợp lý tưởng giữa khám phá văn hóa và trải nghiệm làng nghề truyền thống, nơi du khách có thể lắng nghe âm thanh đục đẽo vang vọng, ngắm nhìn những xưởng gỗ nhộn nhịp và cảm nhận rõ nét tinh thần lao động của người dân xứ Thanh.

3. Thời điểm lý tưởng để đến làng mộc

Làng mộc Đạt Tài mở cửa đón khách quanh năm, song thời gian từ tháng 10 đến tháng 12 được xem là thời điểm lý tưởng nhất để trải nghiệm không khí làng nghề. Đây là giai đoạn các xưởng gỗ hoạt động sôi nổi, người thợ tất bật hoàn thiện đơn hàng phục vụ dịp Tết Nguyên đán. Âm thanh của máy cưa, tiếng đục chạm hòa cùng mùi gỗ mới lan tỏa khắp không gian, tạo nên bức tranh sinh động phản ánh tinh thần lao động bền bỉ của người dân xứ Thanh.

Thời tiết mùa thu - đầu đông tại Thanh Hóa khá dễ chịu, tiết trời se lạnh nhẹ, không quá nóng cũng không quá rét, rất thuận tiện để du khách dạo bước, ghé thăm từng xưởng mộc và chiêm ngưỡng quy trình chế tác thủ công. Vào dịp cuối năm, làng nghề như khoác lên diện mạo mới - nhộn nhịp, rộn ràng mà vẫn giữ nét mộc mạc vốn có.

Các kiến trúc gỗ được các nghệ nhân tại Đạt Tài chế tác. (Nguồn: Sưu tầm)

Đây cũng là thời điểm lý tưởng để mua sắm các sản phẩm gỗ chất lượng như bàn ghế salon, sập gụ, tủ thờ hay đồ mỹ nghệ tinh xảo làm quà tặng. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn là kết tinh của tay nghề và tình yêu nghề được lưu truyền qua nhiều thế hệ người thợ Đạt Tài.

4. Những điểm nổi bật tại làng mộc Đạt Tài

4.1 Nghề mộc 500 năm tuổi

Với lịch sử hơn 500 năm hình thành và phát triển, làng mộc Đạt Tài vẫn giữ được sức sống bền bỉ nhờ khả năng kết hợp linh hoạt giữa truyền thống thủ công và công nghệ hiện đại. Những ngôi nhà gỗ mang kiến trúc cổ xưa được người dân trân trọng bảo tồn, trong khi các sản phẩm nội thất đương đại được sáng tạo không ngừng để phù hợp với xu hướng mới.

Cơ sở sản xuất gỗ tại Đạt Tài ứng dụng công nghệ hiện đại. (Nguồn: Sưu tầm)

Hiện nay, làng có gần 200 hộ gia đình duy trì xưởng sản xuất, tạo việc làm cho hơn 450 lao động thường xuyên gắn bó với nghề. Thu nhập bình quân đạt 7 - 9 triệu đồng/tháng, cao hơn mức trung bình tại khu vực nông thôn. Người thợ Đạt Tài không chỉ làm chủ kỹ thuật chạm khắc tinh xảo mà còn ứng dụng máy CNC, máy tiện, máy mài hiện đại để tăng năng suất và đa dạng mẫu mã. Nhiều thợ trẻ đã mạnh dạn mở rộng quy mô, thành lập cơ sở sản xuất hoặc doanh nghiệp riêng, đưa sản phẩm làng mộc vươn ra thị trường trong nước và quốc tế.

Một số cơ sở nổi tiếng được nhiều khách hàng biết đến gồm: Cơ sở sản xuất đồ gỗ Lâm Hằng, Cơ sở mộc Thắng Thu, Cơ sở sản xuất nghề mộc Xuân Vinh. Đây đều là những đơn vị tiêu biểu góp phần giữ gìn uy tín và thương hiệu nghề mộc Đạt Tài.

4.2 Định hướng phát triển thành điểm du lịch làng nghề

Nhằm phát huy giá trị truyền thống và nâng tầm thương hiệu địa phương, năm 2020, UBND huyện Hoằng Hóa cũ đã triển khai Đề án phát triển nghề mộc Hà – Đạt giai đoạn 2020 – 2025, định hướng xây dựng khu sản xuất và trưng bày nghề mộc rộng 13,9 ha. Không gian này được kỳ vọng trở thành trung tâm giao lưu, giới thiệu sản phẩm và đón khách du lịch, mang lại cơ hội để du khách trải nghiệm thực tế quy trình sản xuất, từ khâu chọn gỗ, thiết kế cho đến hoàn thiện sản phẩm.

Các nghệ nhân gắn bó với nghề mộc qua nhiều thế hệ. (Nguồn: Sưu tầm)

Mục tiêu lâu dài của đề án là đưa Đạt Tài - Hoằng Hà trở thành điểm du lịch làng nghề mộc tiêu biểu của Thanh Hóa, vừa bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Khi hoàn thành, khu làng nghề mở rộng không chỉ là nơi lưu giữ tinh hoa nghề mộc xứ Thanh mà còn là điểm dừng chân lý tưởng cho du khách muốn khám phá, tìm hiểu và cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của một làng nghề hơn nửa thiên niên kỷ tuổi.

5. Kinh nghiệm và lưu ý khi tham quan

Để chuyến tham quan làng mộc Đạt Tài trở nên trọn vẹn và an toàn, du khách nên chuẩn bị kỹ từ khâu trang phục, di chuyển trong xưởng đến việc chọn mua các sản phẩm gỗ thủ công đặc trưng của làng nghề.

Chọn trang phục gọn gàng, vừa vặn, tránh đồ quá rộng hoặc có phụ kiện rườm rà dễ vướng vào máy móc.

Mang giày kín, đế chống trượt để bảo vệ chân khỏi mùn cưa và mảnh gỗ nhỏ trên sàn xưởng.

Giữ khoảng cách an toàn khi quan sát công đoạn cưa, bào, tiện gỗ; tuân thủ hướng dẫn của thợ mộc và không tự ý chạm vào dụng cụ hoặc thiết bị.

Chuẩn bị khăn ướt, nước uống để sử dụng khi cần trong hành trình.

Dành thời gian tham quan và mua sắm tại các xưởng mộc, nơi trưng bày đa dạng sản phẩm như bàn ghế, tủ thờ, sập gụ, tượng gỗ phong thủy hay tranh chạm khắc.

Cân nhắc chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và không gian sống; giá dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, tùy loại gỗ, kích thước và độ tinh xảo.

Liên hệ đặt hàng theo yêu cầu riêng nếu muốn có thiết kế mang dấu ấn cá nhân; nhiều cơ sở trong làng có dịch vụ giao hàng toàn quốc và xuất khẩu quốc tế.

6. Kết hợp du lịch tại Thanh Hóa

6.1 Thành Nhà Hồ

Thành Nhà Hồ là điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử mà du khách không nên bỏ lỡ khi tới Thanh Hóa. Được xây dựng vào năm 1397 dưới triều nhà Hồ, công trình là một trong những thành lũy bằng đá hiếm có còn tồn tại gần như nguyên vẹn ở Đông Nam Á. Với kỹ thuật xây dựng độc đáo, những khối đá xanh lớn xếp chồng khít nhau mà không cần chất kết dính, Thành Nhà Hồ đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới năm 2011.

Thành Nhà Hồ là di sản nổi tiếng bậc nhất Thanh Hóa. (Nguồn: Sưu tầm)

Khi đến đây, du khách có thể chiêm ngưỡng cổng thành uy nghi, hào nước cổ, các dấu tích cung điện. Không chỉ là minh chứng cho tài năng và trí tuệ của người xưa, nơi đây còn là điểm tham quan lý tưởng để hiểu thêm về lịch sử, kiến trúc và văn hóa Việt Nam thời trung đại.

6.2 Khu di tích Lam Kinh

Khu di tích Lam Kinh là một trong những trung tâm lịch sử - văn hóa quan trọng bậc nhất xứ Thanh. Đây là vùng đất gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và sự nghiệp lẫy lừng của Anh hùng dân tộc Lê Lợi, người sáng lập triều Hậu Lê.

Khu di tích hiện bảo tồn nhiều công trình có giá trị cùng hàng trăm bia đá, hiện vật cổ phản ánh giai đoạn hưng thịnh của triều đại nhà Lê. Đến Lam Kinh, du khách không chỉ được tìm hiểu lịch sử mà còn được đắm mình trong không gian thiên nhiên tươi mát, rừng cổ thụ xanh rì và tiếng chim ríu rít, tất cả tạo nên cảm giác tĩnh tại, linh thiêng và sâu lắng.

6.3 Biển Sầm Sơn

Sau khi khám phá các điểm di tích lịch sử, du khách có thể ghé thăm biển Sầm Sơn để tận hưởng không gian biển trong lành và sôi động. Nổi tiếng là một trong những bãi biển đẹp nhất miền Trung, Sầm Sơn có đường bờ biển dài hơn 6 km, với bãi cát trắng mịn, sóng vỗ hiền hòa và làn nước trong xanh quanh năm.

Quảng trường biển là địa điểm không thể bỏ qua khi ghé thăm Sầm Sơn. (Nguồn: Sưu tầm)

Ngoài tắm biển và thưởng thức hải sản tươi ngon, du khách đừng quên ghé thăm Quảng trường biển Sầm Sơn. Nơi đây thường xuyên diễn ra các hoạt động văn hóa, sự kiện âm nhạc và lễ hội du lịch quy mô lớn. Khi màn đêm buông xuống, quảng trường rực rỡ ánh đèn, tạo nên không gian rộn ràng, trẻ trung, đầy sức sống.

Làng mộc Đạt Tài không chỉ là nơi lưu giữ tinh hoa nghề gỗ truyền thống mà còn là biểu tượng của sự sáng tạo và kiên trì của người Thanh Hóa. Hãy đến đây để cảm nhận hơi thở của làng nghề 500 năm tuổi và mang về những sản phẩm gỗ tinh xảo đậm chất hồn Việt.