Linh Sơn Thánh Mẫu Bồ Tát

Có nhiều truyền thuyết khác nhau kể về xuất thân của Linh Sơn Thánh Mẫu. Truyền thuyết được biết đến nhiều nhất là nàng Lý Thị Thiên Hương, con gái một vị quan trấn nhậm Trảng Bàng thuộc triều Nguyễn. Trong một lần lên núi lễ Phật, Lý Thị Thiên Hương bị kẻ xấu vây bắt, toan làm nhục. Để giữ lòng chung thuỷ với chàng Lê Sĩ Triệt, nàng nhảy xuống khe núi tử tiết. Sau khi thác oan, Lý Thị Thiên Hương hiển thánh trong hình dáng một người phụ nữ đen đúa, báo mộng cho vị sư trụ trì trên núi biết nơi nàng bị nạn. Vì người phụ nữ báo mộng rất đen đúa nên vị sư gọi là nàng Đen. Người đời sau gọi là Bà Đen để tỏ lòng tôn kính. 

Một lần, Chúa Nguyễn Ánh bị quân Tây Sơn đánh đuổi, phải chạy đến vùng đất Trảng Bàng Bà Đen xuất hiện trong mộng của chúa Nguyễn Ánh, chỉ đường chạy thoát thân. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long cho đúc tượng Bà Đen bằng đồng đen và giao cho vị quan trấn thủ đưa lên núi tại động thờ Bà, đồng thời sắc phong là Linh Sơn Thánh Mẫu. Người dân gọi nơi thờ là Linh Sơn Tiên Thạch Động, và gọi ngọn núi là núi Bà Đen.

Trên núi hiện nay, hệ thống chùa Bà gồm có 6 ngôi chùa, đồng thời cũng là 6 điểm dựng điện thờ Bà, đó là: chùa Quan Âm, chùa Hang (chùa Linh Sơn Long Châu), chùa Hoà Đồng, chùa Linh Sơn Tiên Thạch, chùa Long Châu Phước Trung và chùa Linh Sơn Phước Trung. Trong đó, Điện Bà và Linh Sơn Tiên Thạch Tự - ngôi chùa được tạo lập từ thế kỷ 18, là điểm thờ chính và lâu đời nhất tại núi Bà Đen.

Dù ở mỗi điện thờ, Linh Sơn Thánh Mẫu được tạo tác khác nhau, nhưng Bà vẫn là hiện thân uy linh cao nhất vùng núi này, là hoá thân của Bồ Tát với lòng từ bi hỉ xả phổ độ chúng sinh.