Lần đầu tiên huyền thoại về Bà Đen được tái dựng sinh động bằng con đường tranh sơn mài “độc nhất vô nhị”

Bà Đen là ai mà nhân dân tôn thờ như một vị thánh mẫu?

Không chỉ được biết đến như vị thần chủ của ngọn núi Bà Đen (Tây Ninh), Linh Sơn Thánh Mẫu Bồ Tát (hay còn được gọi với cái tên dân dã là Bà Đen) là một vị thánh uy linh, là điểm tựa tâm linh cao nhất của người dân Tây Ninh nói riêng và người dân Nam bộ nói chung.

Là một vị Bồ Tát với lòng từ bi hỉ xả, phổ độ chúng sinh, Linh Sơn Thánh Mẫu từng được biết đến với các câu chuyện linh thiêng, màu nhiệm, những truyền thuyết báo mộng linh ứng trong dân gian từ nhiều thế kỷ. Nhiều người tin rằng núi Bà Đen là nơi cầu được ước thấy, nơi nhân dân chỉ cần gửi gắm niềm tin vào Bà, thành tâm khấn nguyện sẽ được nhận hồng ân. Vì vậy trong suốt nhiều thế kỷ qua, hàng triệu người đến núi Bà Đen để bái Bà ít nhất 1 lần trong năm. Nhiều người xem việc bái Bà là một nghi thức, một việc phải làm trong năm, để tỏ lòng tôn kính Bà và cầu nguyện sức khoẻ, may mắn, tài lộc, hạnh phúc.

Hệ thống chùa Bà tại núi Bà Đen là nơi thờ chính của Linh Sơn Thánh Mẫu

Vậy Linh Sơn Thánh Mẫu là ai? Bà từ đâu tới?

Từ những lớp tín ngưỡng khác nhau, cũng có nhiều truyền thuyết, nhiều câu chuyện khác nhau kể về xuất thân của Bà.

Có truyền thuyết kể rằng vùng đất này có viên quan trấn thủ sinh được cô con gái hiền thục là nàng Đênh, năm 13 tuổi đã theo học đạo. Vì có ý nguyện xuất gia nên khi con trai tri huyện Trảng Bàng cầu hôn, nàng Đênh lẻn lên núi bị cọp ăn thịt. Từ đó bà hiển thánh.

Cũng có truyền thuyết dân gian cho rằng ngày xưa chủ của vùng núi này là một người phụ nữ hiền thục người Khmer có tên là Rê Đeng, sau bà hiển thánh. Người đời sau phát âm lái thành Bà Đen.

Tượng Linh Sơn Thánh Mẫu được thờ tại Điện Bà trên núi Bà Đen

Nhưng, truyền thuyết được kể nhiều nhất và được biết đến nhiều nhất là câu chuyện về người con gái xinh đẹp, hiền thục và mộ đạo mang tên Lý Thị Thiên Hương, con gái một vị quan trấn nhậm Trảng Bàng thuộc triều Nguyễn. Trong một lần lên núi cúng, Lý Thị Thiên Hương bị kẻ xấu vây bắt, toan làm nhục. Để giữ trọn tiết hạnh, nàng Hương nhảy xuống khe núi tử tiết. Sau khi chết, Lý Thị Thiên Hương hiển thánh trong hình dáng một người phụ nữ đen đúa, báo mộng cho vị sư trụ trì trên núi biết nơi nàng bị nạn. Từ đó, nhân dân gọi là Bà Đen.

Một lần, Nguyễn Ánh bị quân Tây Sơn đánh đuổi, phải chạy đến Trảng Mang Chà vùng Bùng Binh. Đêm đó, Bà Đen xuất hiện trong mộng của Nguyễn Ánh, chỉ đường chạy thoát thân. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long cho đúc cốt tượng Bà Đen bằng đồng đen và sắc phong Bà là Linh Sơn Thánh Mẫu.

Con đường tranh tái hiện huyền thoại Linh Sơn Thánh Mẫu

Lần đầu tiên, trên đỉnh núi Bà Đen, một con đường tranh quy mô và đậm tính nghệ thuật được kiến tạo để tái dựng câu chuyện huyền thoại về cuộc đời của Lý Thị Thiên Hương, về sự linh ứng khi nàng trở thành Bà Đen, được tôn vinh là Linh Sơn Thánh Mẫu và trở thành vị thánh cứu độ nhân dân. Con đường tranh gồm 20 bức tranh sơn mài khổ lớn (2m x 3,5m), mỗi bức kể về một giai thoại của Bà Đen và sự hiện diện của Bà trong niềm tin, ước vọng và tín ngưỡng của người dân.

Mỗi bức tranh sơn mài kể về một giai thoại của Bà Đen

Được thực hiện trong suốt hơn một năm, mỗi bức tranh tại con đường tranh Linh Sơn Thánh Mẫu là một kiệt tác nghệ thuật sơn mài, với sự góp sức của các hoạ sĩ tên tuổi và các chuyên gia văn hoá đầu ngành tại Việt Nam. Phong cách vẽ thuần Việt qua màu sắc sinh động, bút pháp sắc sảo và chi tiết mỹ thuật tỉ mỉ, nơi các nhân vật được vẽ đúng niên đại trong lịch sử Việt Nam, tạo nên một con đường nghệ thuật đẹp choáng ngợp trên đỉnh núi Bà Đen.

Du khách tham quan con đường tranh Linh Sơn Thánh Mẫu tại núi Bà Đen

Bên cạnh các câu chuyện truyền thuyết về Linh Sơn Thánh Mẫu, bộ tranh còn có sự hiện diện của Quan Thế Âm Bồ Tát, Bồ Tát Di Lặc và Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni – là các vị Chư Phật Bồ Tát đang hiện hữu trên đỉnh núi cao nhất Nam bộ.

Con đường tranh không chỉ kể câu chuyện huyền thoại gắn liền với ngọn núi thiêng Bà Đen, mà sẽ đưa du khách đi qua hàng ngàn năm lịch sử để hiểu rõ hơn về đời sống tâm linh được gìn giữ qua bao thế hệ.