TRIỂN LÃM ĐIÊU KHẮC GỖ “MỘC THIỀN”

TRIỂN LÃM ĐIÊU KHẮC GỖ “MỘC THIỀN”

Thời gian: Mở cửa triển lãm từ 20/11/2026

Địa điểm: Giảng đường Diệu Nghĩa, hệ thống chùa Bà, núi Bà Đen

Trong khuôn khổ Tuần văn hóa di sản tại núi Bà Đen, lần đầu tiên du khách thập phương sẽ có dịp chiêm ngưỡng các tác phẩm điêu khắc gỗ độc đáo trong triển lãm mang tên “Mộc Thiền”, được tổ chức tại Giảng đường Diệu Nghĩa, thuộc khu vực chùa Bà, núi Bà Đen (Tây Ninh).

Triển lãm là sự kết tinh của tâm huyết và hành trình thực hành nghệ thuật điêu khắc gỗ của sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn – trụ trì chùa Quan Âm (thuộc Hệ thống các chùa núi Bà) cùng các Phật tử. Các tác phẩm mang đậm sắc màu Phật giáo, gắn liền với vùng đất linh sơn núi Bà, đặc biệt gửi gắm lòng tôn kính và tưởng nhớ tới Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa (nguyên Trưởng ban Điều hành Hệ thống chùa núi Bà Tây Ninh). 

Sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn

Sau gần 20 năm thực hành điêu khắc gỗ bằng niềm đam mê nghệ thuật, tình yêu với núi Bà Đen, sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn đã tạo tác hơn 500 tác phẩm điêu khắc mang đậm tinh thần Phật pháp. Tại triển lãm, hơn 50 tác phẩm điêu khắc gỗ đặc sắc nhất sẽ được trưng bày, tái hiện hành trình của gỗ qua đôi bàn tay tài hoa đã được thổi hồn, chuyển hóa thành những biểu tượng của sự tỉnh thức và an lành. 

Sư cô điêu khắc gỗ

Gỗ mộc vốn vô ngôn, nhưng khi đường đục chạm vào thớ gỗ, thiền tâm như bừng nở. Triển lãm chính là không gian để người thưởng ngoạn dừng chân, chiêm ngắm các kiệt tác điêu khắc, đón nhận nguồn năng lượng thanh tịnh, an lành và tìm thấy những bài học nhân sinh sâu sắc. 

Các tác phẩm tại đây được tạo tác bằng nhiều chất liệu gỗ khác nhau như gỗ hương, gỗ lim, gỗ đỏ, gỗ xá xị, gỗ nhai bách, gỗ trắc, gỗ ngọc am,.. Đa số các thân gỗ đều được sư cô Diệu Mẫn và các Phật tử lượm được khi đi rừng và núi bà Đen, qua bàn tay khéo léo trở thành các tác phẩm nghệ thuật mang linh hồn của ngọn núi thiêng.

Tác phẩm gỗ lũa

Núi Bà Đen là nơi khởi nguồn của Phật giáo tại Tây Ninh, từ lâu được biết đến với danh “đệ nhất thiên sơn”, miền đất hành hương tại Nam Bộ. Với Triển lãm "Mộc Thiền", du khách sẽ cảm nhận nét linh thiêng và vẻ đẹp của ngọn núi Bà Đen trong sự hòa quyện giữa cảnh quan kỳ vĩ, lịch sử của núi thiêng với không gian nghệ thuật Phật giáo thuần khiết.

Mỗi tác phẩm điêu khắc gỗ là một nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa đạo và đời. Bởi lẽ đó, triển lãm là nơi để mỗi người rời xa những xô bồ của đời thường để tìm về sự tĩnh lặng, an nhiên trong tâm hồn ngay tại cõi thiêng núi Bà.

Thông qua các tác phẩm điêu khắc đậm tinh thần Phật giáo do sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn tạo tác, triển lãm gửi gắm một thông điệp nhân sinh sâu sắc: Cuộc đời tu hành hay cuộc sống đời thường đều có lúc thảnh thơi, an nhiên tự tại. Hình ảnh các vị tu sĩ ngồi uống trà, ngắm trăng, đọc sách hay hứng từng chiếc lá nhẹ rơi cũng nhắc nhở con người ta biết buông bỏ muộn phiền, tìm về sự tỉnh thức từ bên trong.

**

4 KHÔNG GIAN TỈNH THỨC TRONG TRIỂN LÃM

Đến với triển lãm “Mộc thiền”, du khách sẽ lần lượt đi qua bốn không gian mang 4 chủ đề:

Khu vực 1: Bóng Bồ đề núi Bà 

Là trung tâm của triển lãm, khu vực Bóng Bồ đề núi Bà trưng bày 5 tác phẩm điêu khắc chân dung Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa. Mỗi tác phẩm tạo tác hình tượng Ni trưởng trong một dáng vẻ riêng, một ký ức đẹp về cuộc đời bậc chân tu mang tấm lòng từ bi, trái tim nhân hậu của người con Phật. 

Sinh năm 1922 tại đất cù lao Giêng, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang, Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa là người có công lớn trong việc xây dựng hệ thống các chùa núi Bà và quê hương Tây Ninh tươi đẹp. Được biết đến với nhiều hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, Ni trưởng đã dành cả đạo nghiệp để thắp ngọn lửa tình thương và lòng bác ái, mang mùa xuân ấm áp cho người nghèo bất hạnh. 

Từ khi 17 tuổi, Ni trưởng đã tham gia các hoạt động phụ nữ tại tỉnh Sóc Trăng, chung vai sát cánh cùng toàn dân kháng chiến. Năm 1959, trong một dịp công tác đến miền Đông Nam Bộ, Ni trưởng đã dừng chân tại núi Bà Đen hoang sơ và thâm nghiêm. Linh Sơn Tiên Thạch Tự là ngôi chùa đầu tiên Bà tìm đến, và cũng là nơi Ni trưởng xuống tóc xuất gia để trở thành một tu sĩ. Khi kháng chiến chống Mỹ bùng nổ, Ni trưởng vừa tích cực tham gia các hoạt động cách mạng, vừa kiên cường bám núi, gìn giữ nơi thờ tự trang nghiêm. 

Chiến tranh kết thúc, núi Bà hùng vĩ trở nên điêu tàn, hoang phế bởi bom đạn. Ngày ngày, Ni trưởng bền bỉ, lặng lẽ leo từng dốc đá ngổn ngang, phát cỏ chặt cây, đãi từng thúng cát ở suối Vàng, gùi đá vác đất lên núi để xếp lại lối đi… Hình ảnh nhỏ bé và cần mẫn của Ni trưởng trên những dốc núi đã trở thành những câu chuyện truyền cảm hứng về một bậc chân tu hết lòng vì Phật pháp và ngọn núi Bà Đen tươi đẹp. Hình ảnh ấy được Sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn khắc họa sinh động trong các tác phẩm điêu khắc tại triển lãm “Mộc Thiền”, như một nốt trầm hương kính cẩn tưởng nhớ đến bậc chân tu đã dành trọn một đời thắp sáng ngọn đèn từ bi và tri thức Phật giáo.

Triển lãm điêu khắc gỗ

Khu vực 2: Mộc bản thiền tịnh

Đây là một điểm nhấn đặc biệt của triển lãm “Mộc thiền”, nơi trưng bày các tác phẩm gỗ lũa độc đáo và tinh xảo, gợi tả vẻ đẹp của thiên nhiên, cỏ cây an bình cùng cảnh thiền tịnh. 

Gỗ lũa từ lâu đã được ví như trầm hương bởi giá trị quý hiếm và vẻ đẹp trường tồn. Đó là phần lõi cứng cỏi nhất còn sót lại của những gốc cây, rễ cây sau hàng ngàn năm trải qua phong hóa, thủy hóa và địa hóa. Không giống như chế tác gỗ thông thường, mỗi tác phẩm gỗ lũa là một độc bản, được tạo tác hoàn toàn bằng phương pháp thủ công. Nghệ thuật điêu khắc gỗ lũa đòi hỏi người nghệ nhân không chỉ có trí tưởng tượng phong phú, khiếu tạo hình sắc bén mà còn cần sự nhạy bén để tận dụng tối đa thế uốn lượn tự nhiên của khúc gỗ, từ đó làm tôn lên vẻ đẹp nguyên bản của tạo hóa. 

Bằng đôi bàn tay tài hoa và thiền tâm sâu sắc, Sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn đã nương theo từng đường nét phong hóa của thời gian trên các thân gỗ để thổi vào đó sức sống mới. Qua nét đục chạm tỉ mỉ, những khúc gỗ mộc vô ngôn đã chuyển hoá thành các tác phẩm điêu khắc mang đậm chiều sâu triết lý Phật giáo. Đó có thể là hình ảnh Đạt Ma ngồi giữa non thiêng, Di Lặc nở nụ cười hoan hỉ, là cảnh muông thú cỏ hoa nở rộ trên đỉnh núi thiêng, hay là giàn khổ qua trổ hoa gợi nhắc về những ngày “khổ tận cam lai”. Mỗi tác phẩm là một thông điệp ý nghĩa về cuộc sống, nơi Phật pháp là nẻo về an yên và hạnh phúc.

Khu vực 3: Ánh đạo từ bi

Đây là không gian tôn nghiêm trưng bày các bức tượng Phật được tôn kính tạo tác, tái hiện ánh đạo từ bi qua các khuôn diện nhiệm màu của Phật như Mộc trung hiện Phật, Liên đài tĩnh tọa, Liên hoa diệu tướng, Tam tinh hội tụ…

Mỗi tác phẩm không chỉ mang giá trị nghệ thuật tâm linh, mà còn lan tỏa ánh sáng từ bi đến với những người con Phật.

Khu vực 4: Nẻo về tỉnh thức

Đây là khu vực để du khách tịnh tâm, thư giãn với nghệ thuật thiền trà, lắng nghe hơi thở Phật pháp qua các bức thư pháp hay các tác phẩm điêu khắc gắn liền với cội nguồn núi Bà. Cũng tại đây, du khách sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng và trải nghiệm kỹ thuật điêu khắc gỗ vô cùng tỉ mỉ - môn nghệ thuật không chỉ đòi hỏi tài hoa, sáng tạo mà còn là nơi để mỗi người học được thêm chữ “nhẫn”. 

***

SƯ CÔ THÍCH NỮ DIỆU MẪN VÀ HÀNH TRÌNH THỔI HỒN VÀO GỖ

Giữa không gian thâm nghiêm và kỳ vĩ của núi Bà Đen (Tây Ninh), triển lãm điêu khắc gỗ “Mộc Thiền” không chỉ mở ra một không gian nghệ thuật Phật giáo độc đáo mà còn là câu chuyện về cơ duyên, tâm huyết và tình thầy trò sâu nặng. Đứng sau hàng trăm tác phẩm nghệ thuật ấy là Sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn – Trụ trì chùa Quan Âm thuộc Hệ thống các chùa núi Bà – một người tu hành chưa từng qua trường lớp điêu khắc nào nhưng lại sở hữu một hành trình sáng tạo nghệ thuật kỳ diệu.

Nhân duyên đến với nghệ thuật điêu khắc 

Sinh ra và lớn lên tại xã Phong Mỹ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, Sư cô Diệu Mẫn xuất gia từ năm 1995–1996 và gắn bó với hệ thống chùa núi Bà từ những năm tháng tuổi trẻ. Năm 2005–2006, sau khi Chùa Quan Âm (Động Ba Cô) hoàn thành, cô đảm nhận vai trò trụ trì cho đến nay.

Tượng Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa 

Cơ duyên đến với nghề điêu khắc gỗ của Sư cô rất tự nhiên, bắt nguồn từ tình yêu sâu sắc với cây cỏ và núi rừng. Thấy những người đi rừng lượm gỗ, cô thường đi theo và tự nhận thấy trong các khúc gỗ vô tri hình dáng của Mẹ Quan Âm hay các pho tượng Phật. Với niềm đam mê nghệ thuật, cô lượm gỗ về và tự mày mò làm. Không qua bất kỳ trường lớp bài bản nào, toàn bộ kỹ thuật từ cưa xẻ phôi thô, đục đẽo chi tiết cho đến dùng máy bút tỉa từng chiếc lá, cánh hoa đều được cô tự học và thực hiện bằng tất cả sự kiên nhẫn.

Với Sư cô, điêu khắc gỗ là một cách để tu tập. Có những tác phẩm chỉ mất nửa ngày để hoàn thành, nhưng cũng có những bức điêu khắc tỉ mỉ như nhành hoa sứ được cô ấp ủ, gọt giũa kéo dài từ 3 đến 4 năm. Thậm chí, vì ban ngày bận rộn công việc chùa chiền, cô thường xuyên miệt mài làm việc xuyên đêm – khoảng thời gian tĩnh lặng nhất để dành trọn tâm trí cho tác phẩm.

Tôn tượng Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa – Kết tinh của tri ân và tâm huyết

Trong số hàng trăm tác phẩm lớn nhỏ, các pho tượng về Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa (Bà Năm) – người thầy kính yêu của Sư cô – chiếm trọn tâm huyết lớn nhất.

Khi thực hiện tượng của Ni trưởng, cô phải cầu nguyện và đặt hết tâm tư để tác phẩm đạt độ giống ít nhất 80%, giúp những ai nhìn vào đều có thể hồi tưởng lại hình bóng của Bà. Đặc biệt, khâu khó khăn nhất chính là tạc đôi mắt – linh hồn của bức tượng. Những tư liệu hình ảnh để tạc tượng đều do Sư cô chụp và lưu giữ khi Ni trưởng còn sinh thời.

Tượng Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa 

“Sinh thời, Ni trưởng từng rất vui khi thấy Sư cô tạc những bức tượng mang hình bóng của mình để trong phòng, và thường khoe với khách đến thăm: "Mẫn nó làm cho tôi đó" – Sư cô Diệu Mẫn bồi hồi nhớ lại. Bởi lẽ đó, tổ chức triển lãm "Mộc Thiền" với Sư cô không chỉ phụng sự nghệ thuật, mà còn là nỗi niềm trăn trở: làm sao để mọi người mãi nhớ công ơn lớn lao của Ni trưởng – người đã dành trọn cuộc đời cho đạo pháp, từ tấm gương sống tốt đời đẹp đạo cho đến việc gìn giữ từng gốc cây, ngọn cỏ trên núi thiêng Bà Đen.

Triển lãm điêu khắc gỗ "Mộc Thiền" tại Giảng đường Diệu Nghĩa vì thế không chỉ tôn vinh đôi bàn tay tài hoa của Sư cô Thích Nữ Diệu Mẫn, mà còn là không gian để Phật tử và du khách tưởng nhớ và dâng tấm lòng thành kính hướng về Ni trưởng Thích Nữ Diệu Nghĩa. Giữa ngọn núi thiêng huyền thoại, triển lãm sẽ mang đến cho du khách đến một không gian tĩnh lặng, nơi con người chạm đến sự an lành và lòng biết ơn qua từng thớ gỗ trầm mặc với thời gian.